NİSAN 2024

Mustafa Kemal Atatürk’ün, “Eğitim ve öğretimde uygulanacak olan metot, bilginin insan için fazla bir süs, bir baskı yahut medeni bir zevkten ziyade maddi hayatta başarılı olmayı sağlayan pratik ve kullanılabilir bir araç haline getirmektir” ifadelerinden ilham alan Cumhuriyet Türkiye’si, Türk köylüsünü “kurtarmak ve yükseltmek”, “devrimleri yerleştirmek”, “köye eser ve iş götürecek, onun sofrası, çatısı ve insanı üzerinde etkili olacak” öğretmen yetiştirmeyi kendine hedef koymuştu.

Bu hedef doğrultusunda 1927 yılında “Köy Öğretmen Okulları”nı açan Cumhuriyet, sonrasında 1935 yılında “Eğitmen Kursları”na ve nihayetinde 17 Nisan 1940’ta “Köy Enstitüleri”ne hayat verdi.

Dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel ve İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç’un başında bulunduğu kadro tarafından “Yaşayarak, Üreterek Öğrenme” ilkesi temelinde eğitime başlayan Köy Enstitüleri, eğitimde bütünlük, bireysellik, çevre ve zamana görelik, üreticilik, özgürlük, rehberlik, etkinlik ya da iş, toplumsallık, demokratiklik ve karma eğitim gibi çağdaş ilkeleri benimsedi.

Projenin mimarı İsmail Hakkı Tonguç tarafından “Köyü kalkındırmaya değil, kendi unsurlarıyla içinden canlandırmaya çalışmak ve bilinçlendirmek” olarak nitelenen enstitüler, ülkenin coğrafi ve iklim şartları dikkate alınarak toplamda 21 bölgede açıldı. Enstitülerde, devlet tarafından parasız, yatılı ve karma eğitim verilen köy çocukları, kültür derslerinin yanı sıra uygulamalı zirai ve teknik eğitim dersleri alarak mezun olduktan sonra, Hasan Ali Yücel’in söylemiyle “Atatürk’ün parçaları olmak üzere”, her bir köye öğretmen olarak gönderildi.
1946 yılından sonra ülkedeki siyasi iklimin değişimiyle birlikte Köy Enstitüleri’ne yönelik eleştiriler artttı. Hasan Ali Yücel ile İsmail Hakkı Tonguç’un görevden alınmasından sonra başlayan yıkım süreci, 1954 yılında enstitülerin kapanmasıyla sona erdi.

1897 yılında İstanbul’da doğan Hasan Âli Yücel, 1921 yılında Yüksek Öğretmen Okulu’nu bitirdi. İlk görev yeri İzmir Muallim Mektebi (Öğretmen Okulu) oldu. Sonrasın Kuleli Askeri Lisesi, İstanbul Erkek Lisesi ve Galatasaray Lisesi’nde öğretmenlik yaptı. 1927 yılından sonra Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde çeşitli görevler alan Yücel, bu görevleri sırasında Atatürk ile tanıştı ve O’nun beğenisini kazandı. Sırasıyla Gazi Eğitim Enstitüsü ile Orta Öğretim Genel Müdürlüğü görevlerine atandı. 1935 yılında İzmir Milletvekili olan Yücel, 1938 yılında Milli Eğitim Bakanı olarak hükümette görev aldı ve bu görevi 1946 yılına kadar yürüttü. 1961 yılında hayatını kaybetti.

Hasan Âli Yücel, Atatürk’ün liderliğinde milli, laik, akıl ve bilim temelinde başlatılan eğitim ve kültür devrimine sahip çıkarak; kendi bilgi ve birikimi ile “Türk Rönesansı”nı hayata geçirmeye çalışan bir eğitimciydi.

1893 yılı Silistre doğumlu olan İsmail Hakkı Tonguç, 1918 yılında İstanbul Öğretmen Okulu’ndan mezun oldu. Ülke içinde çeşitli okullarda öğretmenlik yapan Tonguç, Avrupa’daki mesleki eğitim kurumlarını incelemek üzere Fransa, İngiltere ve Almanya’ya gönderildi. 1926 yılında Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde idari görevlere gelen Tonguç, 1935 yılında İlköğretim Genel Müdürlüğü görevine getirildi. Bu görevi ile birlikte “Köy Enstitüleri”nin kuruluş süreci başladı. 1936’da “Köy Eğitmen Kursu”, 1937’de “Köy Öğretmen Okulları” ve 1940’da “Köy Enstitüleri” açıldı. 1946 yılında İlköğretim Genel Müdürlüğü görevinden alınan Tonguç, 1960 yılında vefat etti.

İsmail Hakkı Tonguç, mimarı olduğu “Köy Enstitüleri" ile neyi başarmak istediklerini Canlandırılacak Köy isimli kitabının önsözünde şu sözlerle dile getirmişti: “Köyü kalkındırmaya değil, kendi unsurlarıyla içinden canlandırmaya çalışmak ve bilinçlendirmek.”

Köy Enstitülerine hayat verenler: (Soldan) Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç.	Hasan Ali Yücel’in söylemiyle “Atatürk’ün parçaları olmak üzere”, her bir köye öğretmen olarak gönderildi.
Trabzon Beşikdüzü köy enstitüsü, kızlı-erkekli dikiş dersleri.	1960 yılı Balıkesir imam hatip lisesi öğretmenleri.