SUNUŞ

BÖCEKLER: DÜNYANIN GİZLİ EV SAHİPLERİ İnsecta veya Hexapoda (Altıbacaklılar) ismiyle de bilinen, yeryüzündeki en eski ve çeşitliliği en fazla olan canlı gruplarından biri olan böcekler, 400 milyon yıldan fazladır neredeyse her çeşit karasal ortamda, tatlısularda ve atmosferde bulunan Dünyamızın gerçek ev sahipleri konumundadır. Tanımlanmış 1 milyondan fazla tür ile gezegenimizdeki hayvan türlerinin % 70’ini oluşturmaktadır. Eklembacaklılar (Arthropoda) şubesine ait bu sınıf, baş, gövde ve karın olmak üzere üç bölümlü bir vücutları ve gövdelerinden 3 çift (6 tane) bacak ve genellikle 2 çift kanatlara sahip olmalarıyla bilinir. Çok çeşitli yaşam alanlarına ve farklı iklim koşullarına son derece uyumlu, üreme kapasiteleri çok yüksek ve çoğunlukla oldukça küçük canlılardır. Böcekler, ekosistemlerde hayati roller üstlenir. Yediğimiz meyve ve sebzelerin pek çoğu böcekler sayesinde tozlaşmaktadır; sadece tarım ürünlerinin değil, tüm doğal bitki örtüsünün devamlılığını böcekler sağlar. Ayrıca, organik maddelerin parçalanmasına katkı sağlayarak toprağın verimliliğini arttırmaktadır. Tarım ürünlerinde zarar yapan böceklerin kontrol altına alınmasında yine böceklerin katkısı oldukça fazladır. Ekosistemlere katkısı dışında böcekler insanlar için kültürel ve ekonomik anlamda da önemli birer kaynaktır. Arılar, insanlar tarafından üretimi bilinen en yaygın böcek türlerinin başında gelir; balın, polenin, arı sütünün ve balmumunun bilinen tek kaynağı bal arılarıdır. İpekböceği tarafından üretilen ipek, binlerce yıldır en önemli ticaret ürünlerinden birisi olmuştur ve hala tekstil endüstrisinde büyük rol oynamaktadır. Uzakdoğu ülkelerinde besin olarak tüketilen birçok böcek türü, gelecek on yıllarda açlığın giderilmesine bir çözüm olarak tüm Dünya ülkelerinde tüketilmesi gündemdedir. Böceklerin hepsi yaşamımızda olumlu katkılar sunmamaktadır tabii ki. Sıtmaya neden olan sivrisinekler Dünya’da en çok insanın ölümüne neden olan hayvan olarak kayıtlara geçmektedir. Tarım ürünlerine zarar ve hastalık taşıyan pek çok böcek türü bulunmaktadır. Buna rağmen, böceklerin çoğunluğu insanlar için yararlı veya zararsızdır. Dünyanın gerçek ev sahipleri olarak kabul edebileceğimiz böceklerin bu geniş tür çeşitliliği ve doğadaki rolleri, biyosferin ve insan yaşamının sağlıklı işleyişi için kritik derecede önemlidir. Böceklerin biyolojisini ve davranışlarını daha iyi anlamak, onların sağladığı ekolojik hizmetleri takdir etmemizi ve sürdürülebilir bir gelecek inşa etmemizi sağlayacaktır. Ergün Bacak İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Ormancılık Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlisi TÜRKİYE’NİN KELEBEKLERİ Kelebekler, böcekler ailesinin en popüler üyeleridir. Güzel renk ve desenleri, estetik yapıları, yaygın oluşları ve tırtıldan kelebeğe olan metamorfozları ile edebiyattan sanata hayatımızın pek çok alanına girmişlerdir. Kelebekler doğada polen taşıyıcı yani polinatör olmalarının yanı sıra kelebek popülasyonu ve çeşitliliği habitat sağlığını gösteren en önemli belirteçlerdendir. Asya’dan Avrupa’ya uzanan eşsiz güzellikteki ülkemiz, bu konumunun ve sahip olduğu coğrafi yapıların da avantajıyla zengin bir faunaya ve floraya ev sahipliği yapmaktadır. Ülkemiz yaklaşık 400 gündüz kelebeğinin yurdudur. Bu sayının tüm kıta Avrupası’nda 482 olduğu göz önünde alındığında ne kadar zengin bir kelebek faunasına sahip olduğumuz bir kez daha ortaya çıkar. Kelebeklerimizin 45’i ülkemize endemik, 21’i ise endemiğe yakın statüdedir. Ayrıca son yıllarda artan kelebek gözlemciliği faaliyetleriyle Sözen’in Yalancıbakırı (Neolycaena soezen) ve Ali Bali’nin Çokgözlüsü (Polyommatus [Agrodiaetus] alibalii) gibi yeni türler ile, Siirt beneklimeleği (Pontia glauconome) gibi komşu bölge türü de bu sayıya eklenmiştir ve halen yeni türler bulunmaya devam etmektedir. Ülkemiz Kuzeydoğu Anadolu’da Kafkas bölgesi kelebek türlerine, Hakkari, Van Bölgesinde İran-Hazar kelebek türlerine, Trakya Bölgesinde Avrupa kelebek türlerine de ev sahipliği yaparken, Toroslar ve Kuzey Anadolu dağ silsilerinde ve bunlarla sınırlanan Orta Anadolu’da ise pek çok endemik türe ev sahipliği yapmaktadır. Kaçkar dağlarında bir iki günlük bir kelebek arazisinde 100’den fazla kelebek türü görmek mümkündür. Bu eşsiz özellikleri nedeniyle ülkemiz her yıl onlarca kelebek gözlemcisini ağırlamaktadır. Yine ülkemizde kelebek gözlemciliği hobisi ile uğraşan yaklaşık 1500 amatör gözlemci bulunmaktadır. Bu gözlemciler www.trakel.org gibi internet sitelerinde gözlemlerini ve fotoğraflarını paylaşarak, ülkemizin bu güzel değerinin tanınmasında rol almaktadırlar. Hakan Yıldırım